İş Kazası Tazminat Davası: İşçinin ve İşverenin Hakları

Yazar: Av. Serdar Şehap · Yayın: 31 Ağustos 2026

İş kazası, hem sosyal güvenlik hem de tazminat hukuku bakımından sonuç doğuran bir olaydır. SGK’nın yaptığı ödemeler ile işverenden istenebilecek tazminat birbirinden farklıdır ve süreçler paralel yürür. Bu yazıda iş kazasının hukuki tanımı, bildirim yükümlülükleri, işverenin sorumluluğu ve tazminat davasının usulü açıklanmaktadır.

İş kazası nedir?

Kısa cevap: 5510 sayılı Kanun m.13 uyarınca iş kazası, maddede sayılan hâllerde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır. Tanım, yalnızca işyeri içindeki olaylarla sınırlı değildir.

5510 m.13’e göre iş kazası sayılan hâller şunlardır:

• Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olaylar,
• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle (sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle) meydana gelenler,
• Sigortalının görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda meydana gelenler,
• Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda meydana gelenler,
• Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelenler.

Son bent önemlidir: servis aracıyla işe gidiş-geliş sırasındaki kazalar iş kazası sayılır. Buna karşılık işçinin kendi aracıyla veya toplu taşımayla gidiş-gelişi kural olarak bu kapsamda değildir.

İş kazası SGK’ya nasıl ve ne zaman bildirilir?

Kısa cevap: 5510 m.13/2-a uyarınca hizmet akdiyle çalışan sigortalılar bakımından iş kazası, işveren tarafından o yer yetkili kolluk kuvvetlerine derhâl ve Kuruma en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde bildirilir.

Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışan sigortalılar bakımından bildirim, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra üç iş günü içinde kendisi tarafından yapılır.

Kazanın işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmesi hâlinde üç iş günlük süre, iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Bildirim yapılmamasının yaptırımı vardır: 5510 m.21/2 uyarınca iş kazasının süresinde Kuruma bildirilmemesi hâlinde, bildirim tarihine kadar geçen süre için sigortalıya ödenecek geçici iş göremezlik ödeneği Kurumca işverenden tahsil edilir.

Kaza iş kazası sayılmazsa ne olur?

5510 m.13/3 uyarınca, Kuruma bildirilen olayın iş kazası sayılıp sayılmayacağı hakkında karara varılabilmesi için gerektiğinde Kurumun denetim ve kontrolle yetkilendirilen memurları tarafından veya Bakanlık iş müfettişleri vasıtasıyla soruşturma yapılabilir.

Kurum olayın iş kazası olmadığı sonucuna varırsa, sigortalı veya hak sahipleri iş kazasının tespiti talebiyle dava açabilir. Bu dava, tazminat talebinin ön koşulu niteliğindedir ve iş mahkemesinde görülür.

İşverenin sorumluluğu nedir?

Kısa cevap: İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma yükümlülüğü TBK m.417/2’de düzenlenmiştir: işveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmakla yükümlüdür; işçiler de alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.

TBK m.417/3 sorumluluğun niteliğini belirler: işverenin kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.

Bu nitelendirme pratikte önemlidir; ispat yükünün dağılımı ve zamanaşımı süresi bakımından haksız fiil sorumluluğundan farklı sonuçlar doğurur.

SGK’nın işverene rücuu

5510 m.21/1 uyarınca iş kazası, işverenin kastı veya sigortalıların sağlığını koruma ve iş güvenliği mevzuatına aykırı bir hareketi sonucu meydana gelmişse, Kurumca yapılan veya ileride yapılması gereken ödemeler ile bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri toplamı, sigortalı veya hak sahiplerinin işverenden isteyebilecekleri tutarlarla sınırlı olmak üzere işverene ödettirilir. Aynı fıkra uyarınca işverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi dikkate alınır.

Kaza üçüncü bir kişinin kusuru nedeniyle meydana gelmişse, m.21/4 uyarınca ilk peşin sermaye değerinin yarısı üçüncü kişilere ve kusurları varsa bunları çalıştıranlara rücu edilir.

İşçi hangi tazminatları isteyebilir?

Kısa cevap: İşçi, SGK’dan aldığı ödenek ve gelirlerden karşılanmayan zararları işverenden talep edebilir. Maddi tazminat kalemleri TBK m.54, ölüm hâlindekiler ise TBK m.53 çerçevesinde belirlenir.

Hesaplamada SGK tarafından bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri, maddi tazminattan mahsup edilir. Bu nedenle SGK dosyasının içeriği tazminat hesabını doğrudan etkiler.

Ceza soruşturması ile hukuk davasının ilişkisi nedir?

Kısa cevap: İş kazası aynı zamanda suç teşkil edebilir ve ayrı bir ceza soruşturması yürütülür. Hukuk davası bundan bağımsız açılabilir; ancak kusurun belirlenmesi bakımından ceza dosyası hukuk mahkemesince bekletici mesele yapılabilir.

Ceza dosyasındaki kusur bilirkişi raporları ve iş müfettişi raporları, hukuk davasında da delil olarak değerlendirilir. Bu nedenle ceza soruşturmasında beyanların ve itirazların dikkatle yapılması, tazminat sürecini de etkiler.

İş kazası tazminat davasında arabuluculuk zorunlu mudur?

Kısa cevap: Hayır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3/3 açıktır: iş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları hakkında dava şartı arabuluculuğa ilişkin birinci fıkra hükmü uygulanmaz.

Bu, uygulamada sıkça karıştırılan bir noktadır. İşçilik alacakları (kıdem, ihbar, fazla mesai gibi) için arabuluculuk dava şartıyken, iş kazasından doğan tazminat davaları bu şartın dışındadır ve doğrudan dava açılabilir.

Buna karşılık aynı işçinin işçilik alacağı talepleri de varsa, o talepler bakımından arabuluculuk şartı geçerlidir. Ayrıntı için işçi alacakları yazımıza bakabilirsiniz.

Zamanaşımı süresi nedir?

Kısa cevap: İş kazasından doğan tazminat talepleri, TBK m.417/3 uyarınca sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabi olduğundan, Türk Borçlar Kanunu’ndaki genel zamanaşımı süreleri uygulanır.

Ayrıca kazanın suç teşkil ettiği hâllerde ceza zamanaşımının daha uzun olması ihtimali gündeme gelebilir. Süre hesabı, kazanın niteliğine, maluliyetin kesinleştiği tarihe ve dosyadaki özel duruma göre değiştiğinden, somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.

Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?

Kısa cevap: İş kazasından doğan tazminat davalarında görevli mahkeme iş mahkemesidir. İş mahkemesi bulunmayan yerlerde bu sıfatla asliye hukuk mahkemesi görev yapar.

Yetki bakımından davalı işverenin yerleşim yeri ile işin veya işlemin yapıldığı yer mahkemeleri gündeme gelir. Davalı birden fazlaysa, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde de dava açılabilir.

Antalya’da iş kazası uyuşmazlıkları

Kaza Antalya’da meydana gelmişse veya işveren Antalya’da bulunuyorsa dava Antalya iş mahkemelerinde görülür. Antalya’da inşaat, turizm-konaklama ve tarım sektörlerindeki çalışma yoğunluğu nedeniyle bu alanlarda iş kazası dosyaları sık görülmektedir. Mevsimlik ve kısa süreli çalışmalarda sigortalılığın ve çalışma süresinin tespiti, tazminat hesabından önce çözülmesi gereken bir aşama olabilir.

Hangi belgeler gerekir?

• İş kazası ve meslek hastalığı bildirgesi ve SGK dosyası,
• Kolluk tutanağı ve olay yeri inceleme raporu,
• İş müfettişi raporu ve kusur bilirkişi raporu,
• Hastane kayıtları, epikriz ve maluliyet oranını gösteren rapor,
• SGK hizmet dökümü, bordrolar ve ücret kayıtları,
• İş sözleşmesi, iş sağlığı ve güvenliği eğitim kayıtları, kişisel koruyucu donanım tutanakları,
• Ölüm hâlinde nüfus kayıt örneği ve mirasçılık belgesi,
• Tanık bilgileri ve varsa kamera görüntüleri.

Sık sorulan sorular

İşe gidip gelirken olan kaza iş kazası sayılır mı?

5510 m.13/1-e uyarınca işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş geliş sırasında meydana gelen kazalar iş kazası sayılır. İşçinin kendi imkânlarıyla gidiş-gelişi kural olarak bu kapsamda değildir.

İşveren kazayı SGK’ya bildirmezse ne olur?

Bildirim yapılmaması işçinin haklarını ortadan kaldırmaz. İşçi veya hak sahipleri doğrudan Kuruma başvurabilir; ayrıca 5510 m.21/2 uyarınca geç bildirim nedeniyle ödenen geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir.

SGK’dan gelir bağlandı, ayrıca tazminat isteyebilir miyim?

Evet. SGK ödemeleri zararın tamamını karşılamayabilir. Karşılanmayan kısım işverenden istenebilir; SGK tarafından bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri maddi tazminattan mahsup edilir.

İş kazası davasında arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Hayır. 7036 sayılı Kanun m.3/3 uyarınca iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları dava şartı arabuluculuk kapsamı dışındadır.

İşçinin de kusuru varsa tazminat alamaz mı?

Alabilir. İşçinin kusuru, tazminattan indirim sebebidir; talep hakkını tümden ortadan kaldırmaz. İşverenin sorumluluğunun tespitinde kaçınılmazlık ilkesi de değerlendirilir.

Alt işveren (taşeron) işçisiyim, kime dava açacağım?

Somut olayın niteliğine göre alt işveren ve asıl işverenin birlikte sorumluluğu gündeme gelebilir. Sorumluluğun dağılımı, iş ilişkisinin ve işyeri organizasyonunun incelenmesiyle belirlenir.

Ölümlü iş kazasında yakınlar ne isteyebilir?

TBK m.53 uyarınca cenaze giderleri ve destekten yoksun kalma tazminatı; TBK m.56/2 uyarınca manevi tazminat talep edilebilir.

Maluliyet oranı nasıl belirlenir?

Yürürlükteki mevzuata göre yetkili sağlık kuruluşlarınca düzenlenen raporlarla belirlenir. Rapora itiraz edilmesi hâlinde yargılama sırasında yeniden inceleme yapılabilir.

İlgili yazılar

• İşçi alacakları: kıdem, ihbar, fazla mesai ve yıllık izin
• Trafik kazası tazminatı
• İş Hukuku çalışma alanımız

Resmî Kaynaklar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (m.13, m.21)
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.53, m.54, m.56, m.417)
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (m.3)
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her hukuki uyuşmazlık somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebilir.