Trafik Kazası Tazminatı: Yaralanmalı ve Ölümlü Kazalar
Trafik kazası sonrasında hangi zararların istenebileceği, kime başvurulacağı ve hangi sürelere uyulması gerektiği çoğu zaman net değildir. Bu yazıda yaralanmalı ve ölümlü trafik kazalarında talep edilebilecek tazminat kalemleri, sigorta şirketine başvuru usulü ve dava yolu, Karayolları Trafik Kanunu ile Türk Borçlar Kanunu’nun hükümleri esas alınarak açıklanmaktadır.
Trafik kazası tazminatı nedir?
Kısa cevap: Trafik kazası tazminatı, motorlu bir aracın işletilmesi sonucu ölüm, yaralanma veya mal zararı meydana geldiğinde, zarar görenin veya yakınlarının uğradığı maddi ve manevi zararların giderilmesi talebidir.
Sorumluluğun temel dayanağı KTK m.85’tir: bir motorlu aracın işletilmesi bir kimsenin ölümüne veya yaralanmasına yahut bir şeyin zarara uğramasına sebep olursa, motorlu aracın işleteni ve bağlı olduğu teşebbüsün sahibi doğan zarardan müştereken ve müteselsilen sorumludur. Aynı maddeye göre işleten, aracın sürücüsünün veya aracın kullanılmasına katılan yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumludur.
Yaralanmalı kazalarda hangi tazminatlar istenebilir?
Kısa cevap: TBK m.54 bedensel zararları saymaktadır: tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar. Bunlara TBK m.56 uyarınca manevi tazminat eklenebilir.
Tedavi giderleri
Hastane, ameliyat, ilaç, protez, fizik tedavi ve rehabilitasyon giderleri ile ulaşım masraflarını kapsar. Gelecekte yapılması gereken tedavi giderleri de talep edilebilir.
Geçici iş göremezlik (kazanç kaybı)
Kaza nedeniyle çalışılamayan dönemde uğranılan gelir kaybıdır. İyileşme süresi boyunca elde edilemeyen kazancı ifade eder ve sağlık raporlarıyla belirlenen iyileşme süresi esas alınarak hesaplanır.
Sürekli iş göremezlik (maluliyet)
Kaza sonucunda kalıcı bir beden gücü kaybı doğmuşsa gündeme gelir. Maluliyet oranı, yürürlükteki mevzuata göre yetkili sağlık kuruluşlarınca düzenlenen raporlarla belirlenir. Tazminat, bu oran ile zarar görenin geliri ve aktif-pasif dönem hesabı birlikte değerlendirilerek hesaplanır.
Bakıcı giderleri
Zarar görenin günlük yaşamını sürdürebilmek için başkasının yardımına ihtiyaç duyması hâlinde, bakım ihtiyacının süresi ve yoğunluğuna göre talep edilebilir. Bakımın bir aile ferdi tarafından fiilen üstlenilmiş olması, bu kalemin istenmesine kural olarak engel değildir.
Ekonomik geleceğin sarsılmasından doğan kayıplar
TBK m.54/4’te ayrı bir kalem olarak sayılmıştır. Beden gücü kaybı gelir kaybına yol açmasa bile, kişinin iş piyasasındaki konumunun, aynı işi yapmak için harcaması gereken çabanın artması gibi olumsuz etkileri karşılamayı amaçlar.
Manevi tazminat
TBK m.56/1 uyarınca hâkim, bir kimsenin bedensel bütünlüğünün zedelenmesi durumunda, olayın özelliklerini göz önünde tutarak zarar görene uygun bir miktar paranın manevi tazminat olarak ödenmesine karar verebilir. Aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca ağır bedensel zarar hâlinde zarar görenin yakınlarına da manevi tazminata hükmedilebilir.
Ölümlü kazalarda hangi tazminatlar istenebilir?
Kısa cevap: TBK m.53 ölüm hâlinde uğranılan zararları saymaktadır: cenaze giderleri; ölüm hemen gerçekleşmemişse tedavi giderleri ile çalışma gücünün azalmasından ya da yitirilmesinden doğan kayıplar; ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin bu sebeple uğradıkları kayıplar.
Destekten yoksun kalma tazminatı
Ölümlü kazalarda en önemli kalemdir. Ölenin sağlığında düzenli olarak destek olduğu kişilerin, bu desteği yitirmeleri nedeniyle uğradıkları zararı karşılar.
Destek kavramı yalnızca hukuki bir bakım yükümlülüğüne dayanmaz; fiilen ve düzenli olarak sağlanan yardım da destek sayılabilir. Bu nedenle eş ve çocuklar yanında, somut olayda anne-baba ve bazı hâllerde kardeşler de destekten yoksun kalan sıfatıyla talepte bulunabilir.
Hesaplamada; ölenin geliri, yaşı, muhtemel çalışma süresi, desteğin payı ve destek görenlerin durumu (eşin yeniden evlenme ihtimali, çocukların destek görmeye devam edeceği süre gibi) birlikte değerlendirilir. Hesap, aktüerya esaslarına göre bilirkişi marifetiyle yapılır.
Yakınların manevi tazminatı
TBK m.56/2 uyarınca ölüm hâlinde ölenin yakınlarına manevi tazminat olarak uygun bir miktar paranın ödenmesine karar verilebilir.
Kusurun tazminata etkisi nedir?
Kısa cevap: Kusur oranı, tazminat miktarını doğrudan etkiler. Zarar görenin de kazanın oluşumunda kusuru varsa, tazminattan bu oranda indirim yapılır.
Kusur, adli süreçte düzenlenen kaza tespit tutanağı, olay yeri inceleme raporu ve mahkemece alınan bilirkişi raporu ile belirlenir. Emniyet kemeri veya kask kullanılmaması gibi durumlar, zararın artmasına katkı olarak ayrıca değerlendirilebilir.
KTK m.85/3 uyarınca, işletilme hâlinde olmayan bir aracın sebep olduğu kazadan dolayı işletenin sorumlu tutulabilmesi için zarar görenin kusuru veya araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispat etmesi gerekir.
Sigorta şirketine nasıl başvurulur?
Kısa cevap: KTK m.97 uyarınca zarar görenin, zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava yoluna gitmeden önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunması gerekir. Bu, dava öncesi zorunlu bir aşamadır.
Maddenin işleyişi şöyledir:
- Zarar gören, sigorta kuruluşuna yazılı olarak başvurur.
- Sigorta kuruluşu, başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamak zorundadır.
- Cevap verilmemesi veya verilen cevabın talebi karşılamaması hâlinde zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.
Başvuruya eklenmesi gereken belgeler somut olaya göre değişmekle birlikte, uygulamada kaza tespit tutanağı, kimlik ve mirasçılık belgeleri, sağlık raporları, tedavi giderlerine ilişkin belgeler, gelir durumunu gösteren kayıtlar ve ödeme yapılacak hesap bilgileri istenir.
Sigortanın karşılamadığı zararlar bakımından ise işletene, sürücüye ve varsa teşebbüs sahibine karşı doğrudan talepte bulunulabilir. Aracın değer kaybı ise ayrı bir kalem olup araç değer kaybı davaları yazımızda ele alınmıştır.
Sigorta Tahkim Komisyonu nedir?
Kısa cevap: Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu m.30 uyarınca sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümü için kurulmuş bir tahkim mekanizmasıdır. Zorunlu sigortalardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda, ilgili kuruluş sisteme üye olmasa dahi hak sahipleri tahkim usulünden faydalanabilir.
Komisyona başvurabilmek için m.30/13 uyarınca sigortacılık yapan kuruluşa gerekli başvuruların yapılmış ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığının belgelenmiş olması gerekir. Kuruluşun başvuru tarihinden itibaren on beş iş günü içinde yazılı olarak cevap vermemesi de Komisyona başvuru için yeterlidir.
Önemli bir sınır m.30/14’tedir: mahkemeye intikal etmiş uyuşmazlıklarla ilgili olarak Komisyona başvuru yapılamaz. Dolayısıyla dava ile tahkim arasında baştan bir tercih yapılması gerekir.
Hakemler, görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır (m.30/16). Kararlara karşı itiraz ve temyiz imkânı, uyuşmazlık tutarına bağlı parasal sınırlara göre belirlenir; bu tutarlar m.30/22 uyarınca her yıl güncellenebildiğinden, başvuru öncesinde Komisyon’un yayımladığı güncel sınırların kontrol edilmesi gerekir.
| Sigorta Tahkim Komisyonu | Mahkeme | |
|---|---|---|
| Ön şart | Sigortacıya başvuru + olumsuz sonuç veya 15 iş günü sessizlik | Sigortacıya yazılı başvuru + 15 gün (KTK m.97) |
| Karar süresi | Hakem için en geç 4 ay (m.30/16) | Dosyaya göre değişir |
| Kapsam | Sigorta teminatı ile sınırlı | Teminatı aşan zararlar da istenebilir |
| Aynı anda kullanım | Mahkemeye intikal etmiş uyuşmazlıkta Komisyona başvurulamaz (m.30/14) | |
Trafik kazası tazminatında zamanaşımı süresi nedir?
Kısa cevap: KTK m.109/1 uyarınca motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve her hâlde kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.
Ancak KTK m.109/2’de çok önemli bir istisna vardır: dava cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre maddi tazminat talepleri için de geçerlidir. Ölümlü ve yaralanmalı kazaların çoğu suç teşkil ettiğinden, uygulamada ceza zamanaşımı süresi devreye girer ve süre iki yıldan belirgin biçimde uzar.
Ayrıca m.109/3 uyarınca zamanaşımı tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse sigortacıya karşı da kesilmiş olur; sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı da tazminat yükümlüsü bakımından kesilmiş sayılır.
Hangi deliller toplanmalıdır?
- Kaza tespit tutanağı ve olay yeri inceleme raporu,
- Ceza soruşturması/kovuşturması dosyası ve varsa kusur bilirkişi raporu,
- Hastane kayıtları, epikriz ve maluliyet raporu,
- Tedavi giderlerine ilişkin fatura ve belgeler,
- Gelir durumunu gösteren SGK hizmet dökümü, bordro veya vergi kayıtları,
- Ölümlü kazalarda nüfus kayıt örneği ve mirasçılık belgesi,
- Aracın sigorta poliçesi ve sigortacıya yapılan başvurunun tebliğ belgesi,
- Kamera görüntüleri ve tanık bilgileri.
Görevli ve yetkili mahkeme hangisidir?
Kısa cevap: Trafik kazasından doğan tazminat davalarında görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Yetki bakımından KTK ve genel hükümler uyarınca; kazanın meydana geldiği yer, davalının yerleşim yeri ve zarar görenin yerleşim yeri mahkemeleri gündeme gelebilir.
Sigorta şirketine karşı açılan davalarda, sigortacının merkez veya şubesinin bulunduğu yer mahkemesi de yetkili olabilir. Birden fazla yetkili mahkemenin bulunduğu hâllerde tercih davacıya aittir.
Antalya’da meydana gelen trafik kazaları
Kaza Antalya’da meydana gelmişse dava Antalya asliye hukuk mahkemelerinde açılabilir ve duruşmalar Antalya Adliyesi’nde yapılır. Antalya’da turizm sezonunda artan araç yoğunluğu ve şehirlerarası yollarda meydana gelen kazalar nedeniyle, ceza soruşturması ile hukuk davasının paralel yürüdüğü dosyalar sık görülür. Yabancı uyruklu zarar görenlerin bulunduğu dosyalarda tebligat ve tercüme süreçleri ek zaman gerektirebilir.
Sık sorulan sorular
Trafik kazasında sigorta şirketine nasıl başvurulur?
KTK m.97 uyarınca ilgili sigorta kuruluşuna yazılı olarak başvurulur. Kuruluş en geç 15 gün içinde yazılı cevap vermek zorundadır; cevap vermemesi veya cevabın talebi karşılamaması hâlinde dava veya tahkim yolu açılır.
Sigorta şirketi teklif ettiği tutarı kabul etmezsem ne olur?
Teklifin kabul edilmemesi hâlinde dava veya Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvuru yolu açıktır. Yapılan kısmi ödemenin ne anlama geldiği ve ibraname imzalanıp imzalanmadığı bu aşamada önem taşır.
Kusurluysam yine de tazminat alabilir miyim?
Kusurunuz varsa tazminattan bu oranda indirim yapılır; ancak kusurun tam olmadığı hâllerde talep hakkı tamamen ortadan kalkmaz.
Ölümlü kazada kardeş tazminat isteyebilir mi?
Somut olayda ölenden fiilen ve düzenli destek gördüğü ortaya konabilirse destekten yoksun kalma tazminatı gündeme gelebilir. Manevi tazminat bakımından da yakınlık ilişkisi değerlendirilir.
Ceza davası devam ederken tazminat davası açılabilir mi?
Evet. Hukuk davası ceza davasından bağımsız olarak açılabilir. Uygulamada hukuk mahkemesi, kusurun belirlenmesi bakımından ceza dosyasını bekletici mesele yapabilir.
Zamanaşımı iki yıl mı, daha uzun mu?
Kural iki yıl / on yıldır. Ancak fiil suç teşkil ediyor ve ceza kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa, KTK m.109/2 uyarınca o uzun süre maddi tazminat talepleri için de uygulanır.
Trafik kazası tazminatında arabuluculuk zorunlu mudur?
Haksız fiilden doğan bu talepler, 6325 sayılı Kanun m.18/B’de sayılan dava şartı arabuluculuk kalemleri arasında yer almamaktadır. Ancak KTK m.97’deki sigortacıya yazılı başvuru şartı, dava öncesi zorunlu bir aşamadır.
Tazminat tutarı önceden hesaplanabilir mi?
Tutar; maluliyet oranı, gelir, yaş, kusur dağılımı ve hesaplama yöntemine bağlı olduğundan, dosya incelenmeden ve rapor alınmadan kesin bir rakam verilmesi mümkün değildir.
İlgili yazılar
Resmî Kaynaklar
- 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu (m.85, m.97, m.109)
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (m.53, m.54, m.56)
- 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu (m.30)
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her hukuki uyuşmazlık somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebilir.
İlgili çalışma alanı: Tazminat ve Trafik Kazaları