GİRİŞ
Küreselleşen ekonomik düzen içinde şirket birleşmeleri, yalnızca büyük ölçekli sermaye gruplarının değil, orta ve küçük işletmelerin de sıkça başvurduğu bir yeniden yapılanma yöntemidir.
Şirket birleşmeleri; sermayeyi güçlendirmek, maliyetleri azaltmak, rekabet gücünü artırmak ve vergi avantajı sağlamak gibi pek çok amaca hizmet eder.
Türk hukukunda şirket birleşmeleri, Türk Ticaret Kanunu (TTK) 136–158. maddeleri arasında ayrıntılı biçimde düzenlenmiştir.
Ayrıca 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 19 ve 20. maddeleri, vergisel sonuçları belirler.
Bu yazıda, şirket birleşmelerinin hukuki dayanakları, birleşme türleri, süreç aşamaları, muhasebe ve vergi etkileri, Yargıtay kararları ve uygulamada dikkat edilmesi gereken noktalar profesyonel hukuk diliyle incelenecektir.
HUKUKİ DAYANAK
TTK m.136:
“Bir veya birden fazla ticaret şirketi, diğer bir ticaret şirketine devrolunarak veya yeni bir şirket kurularak birleşebilir.”
Birleşme işlemi, iki temel şekilde gerçekleşir:
- Devralma şeklinde birleşme (Bir şirketin diğerini bünyesine alması)
- Yeni kuruluş şeklinde birleşme (İki veya daha fazla şirketin tamamen yeni bir tüzel kişilik altında birleşmesi)
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2020/2431 E. – 2021/1753 K. kararında;
“Birleşme, şirketlerin tüzel kişiliklerinin devri sonucunu doğurur; devralan şirket, devrolan şirketin tüm malvarlığı ve borçlarının külli halefi olur.”
demiştir.
BİRLEŞME TÜRLERİ
- DEVİR YOLUYLA BİRLEŞME
Bir şirketin (devrolan) tüm malvarlığı, aktif ve pasifleriyle birlikte diğer şirkete (devralan) geçer.
Devrolan şirket sona erer, tüzel kişiliği ticaret sicilinden silinir.
Bu tür birleşmeler genellikle mali açıdan güçlü şirketlerin zayıf olanları bünyelerine katması amacıyla yapılır.
- YENİ KURULUŞ ŞEKLİNDE BİRLEŞME
İki veya daha fazla şirket birleşerek tamamen yeni bir tüzel kişilik oluşturur.
Tüm şirketler sona erer; yeni kurulan şirkete malvarlıkları devrolur.
Bu tür birleşmeler daha çok ortak girişimler, holding yapılanmaları ve grup şirketlerinde tercih edilir.
BİRLEŞMEYE KATILABİLECEK ŞİRKETLER
TTK m.137’ye göre, yalnızca aynı türdeki şirketler değil, farklı türdeki şirketler de birleşebilir.
Ancak birleşmede şu kural geçerlidir:
“Birleşmede yalnızca sermaye şirketi, devralan taraf olabilir.”
Bu düzenleme, limited ve anonim şirketlerin kollektif şirketleri devralabilmesini mümkün kılar; tersi ise yasaktır.
BİRLEŞME SÜRECİ AŞAMALARI
- BİRLEŞME SÖZLEŞMESİ
Birleşmeye katılan şirketlerin yönetim organları tarafından yazılı olarak hazırlanır.
Bu sözleşmede:
- Şirketlerin ticaret unvanları, merkezleri,
- Devir veya yeni kuruluş yöntemi,
- Pay değişim oranı,
- Birleşmeden doğacak sermaye artırımı,
- Ortakların hakları
belirtilir.
Yargıtay 11. HD, 2019/2214 E. – 2020/1985 K. kararında,
“Birleşme sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması ve tüm pay sahiplerinin incelemesine açık olması zorunludur.”
demiştir.
- BİRLEŞME RAPORU
Her iki şirketin yönetimi, birleşmenin ekonomik, hukuki ve finansal gerekçelerini açıklayan bir birleşme raporu hazırlar.
Rapor, pay sahiplerinin bilgilendirilmesi ve denetim otoritelerine sunulması açısından zorunludur.
- DENETİM VE İNCELEME HAKKI
Pay sahipleri, birleşme sözleşmesini, raporları ve bilançoları en az otuz gün önceden inceleyebilir.
Bu düzenleme, küçük ortakların korunmasını amaçlar.
- GENEL KURUL ONAYI
Birleşme kararı, her iki şirketin genel kurullarınca onaylanmalıdır.
Karar alınırken esas sözleşmede öngörülen nisaplara uyulması gerekir.
- TESCİL VE İLAN
Birleşme kararı ticaret siciline tescil edilir ve Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nde ilan edilir.
Tescil ile birlikte birleşme hukuken geçerlilik kazanır.
Yargıtay 11. HD, 2021/3178 E. – 2022/2482 K. kararında;
“Birleşme, ticaret siciline tescil ile hüküm ifade eder; bu tarihten önce doğan işlemler devralan şirketi bağlamaz.”
demiştir.
HUKUKİ SONUÇLAR
- Devrolan şirketin tüm malvarlığı, alacakları ve borçları devralan şirkete geçer.
- Devrolan şirketin tüzel kişiliği sona erer.
- Çalışanlar iş sözleşmelerini korur; yeni işveren devralan şirkettir (4857 sayılı İş Kanunu m.6).
- Ortakların pay oranları birleşme sözleşmesine göre yeniden düzenlenir.
Yargıtay 9. HD, 2019/5178 E. – 2020/2356 K. kararında;
“Birleşme sonucunda devralan şirket, işçilerin tüm hak ve yükümlülüklerinin halefidir.”
demiştir.
VERGİSEL SONUÇLAR VE AVANTAJLAR
Kurumlar Vergisi Kanunu m.19–20 uyarınca, kanuni birleşmeler vergisiz devralma kapsamında değerlendirilebilir.
Bunun için:
- Birleşme bilanço aktif ve pasifleriyle devrolmalı,
- Devralan şirket kayıtları aynen devralmalı,
- Sermaye payları korunmalıdır.
Bu şartlarla yapılan birleşmelerde, kurumlar vergisi, KDV ve harç istisnası uygulanabilir.
Yargıtay 11. HD, 2020/2481 E. – 2021/2377 K. kararında,
“Kurumlar Vergisi Kanunu’nda öngörülen şartlara uygun birleşmelerde vergilendirme yapılmaz; bu birleşmeler vergiye tabi tasfiye sayılmaz.”
demiştir.
BİRLEŞMEYE İTİRAZ VE KORUMA MEKANİZMALARI
Pay sahipleri veya alacaklılar birleşmeye itiraz edebilir.
Alacaklılar, birleşme kararının ilanından itibaren üç ay içinde alacaklarının teminat altına alınmasını isteyebilir (TTK m.157).
Pay sahipleri ise birleşme kararıyla zarar gördüklerini düşünürlerse, birleşmenin iptali davası açabilirler.
Yargıtay 11. HD, 2018/3274 E. – 2019/1925 K. kararında;
“Birleşmenin iptali davası, genel kurul kararının tescilinden itibaren üç ay içinde açılmalıdır.”
şeklinde hüküm kurmuştur.
BİRLEŞMEDE ÇALIŞANLARIN DURUMU
Birleşme sonucunda tüm iş sözleşmeleri aynen devralan şirkete geçer.
İşçilerin kıdem, ihbar, izin gibi tüm hakları korunur.
İş sözleşmesinin feshi için birleşme tek başına geçerli sebep sayılmaz.
Yargıtay 9. HD, 2021/2345 E. – 2022/1421 K. kararında;
“Birleşme, iş sözleşmesinin feshi için haklı neden oluşturmaz; devralan şirket, çalışanların tüm hak ve yükümlülüklerinden sorumludur.”
demiştir.
BİRLEŞME SONRASI SORUMLULUK
Birleşme tamamlandıktan sonra:
- Devralan şirket, devrolan şirketin tüm borçlarından sorumlu olur.
- Alacaklılar, hem devralan hem devrolan şirkete birlikte başvurabilir.
Yargıtay 11. HD, 2020/2741 E. – 2021/2173 K. kararında,
“Birleşme sonrası borçlardan devralan şirket, devralınan şirketin tüm yükümlülüklerinin halefidir.”
demiştir.
YARGITAY KARARLARINDAN ÖRNEKLER
- Yargıtay 11. HD, 2020/2431 E. – 2021/1753 K.: “Birleşmede devralan şirket, devrolan şirketin külli halefidir.”
- Yargıtay 11. HD, 2019/2214 E. – 2020/1985 K.: “Birleşme sözleşmesinin yazılı yapılması zorunludur.”
- Yargıtay 11. HD, 2021/3178 E. – 2022/2482 K.: “Birleşme, ticaret siciline tescille hüküm doğurur.”
- Yargıtay 9. HD, 2019/5178 E. – 2020/2356 K.: “Birleşme sonucu işçiler devralan şirkete geçer.”
- Yargıtay 11. HD, 2020/2481 E. – 2021/2377 K.: “Vergisiz birleşme tasfiye sayılmaz.”
SIK SORULAN SORULAR
Birleşme kararı nasıl alınır?
Genel kurul onayı ve yönetim organı kararıyla.
Birleşmede borçlar da devrolur mu?
Evet. Tüm aktif ve pasifler devralan şirkete geçer.
Birleşme sonrası vergi ödenir mi?
Kanuni birleşme şartlarına uygun yapılırsa vergisizdir.
Çalışanların durumu ne olur?
İş sözleşmeleri aynen devam eder; işçi hakları korunur.
Birleşmeye itiraz süresi nedir?
İlan tarihinden itibaren üç aydır.
SONUÇ VE HUKUK BÜROMUZUN YAKLAŞIMI
Şirket birleşmeleri, yalnızca ticari değil aynı zamanda hukuki, mali ve vergi boyutlarıyla son derece karmaşık işlemlerdir.
Yanlış atılan adımlar, hem vergi yükü hem de pay sahipleri nezdinde ciddi ihtilaflara yol açabilir.
Hukuk büromuz, birleşme sürecinin her aşamasında;
- birleşme sözleşmesi hazırlanması,
- pay değişim oranlarının tespiti,
- genel kurul kararlarının alınması,
- tescil ve ilan işlemleri,
- vergi ve iş hukuku analizleri
konularında müvekkillerine kapsamlı danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktadır.
Yargıtay kararlarına ve yürürlükteki mevzuata tam uyumla yürütülen birleşme süreçleri, şirketin sürdürülebilir büyümesini ve yasal güvenliğini garanti altına alır.
Ofisimiz, şirket birleşmelerinde sadece hukuki bir temsilci değil, aynı zamanda stratejik bir çözüm ortağı olarak yanınızdadır.