GİRİŞ
Alacak davası, bir kimsenin başka bir kişiden olan parasal veya ayni hakkının ödenmemesi, teslim edilmemesi ya da yerine getirilmemesi hâlinde açılan en temel özel hukuk davasıdır.
Türk hukuk sisteminde alacak davaları, borcun ifası prensibi üzerine kuruludur ve en sık karşılaşılan dava türlerinden biridir.
Bu dava türü, ticari ilişkilerde, hizmet sözleşmelerinde, kira ilişkilerinde, fatura dayanaklı alacaklarda veya tazminat taleplerinde karşımıza çıkar.
Alacak davası, borçlunun edimini yerine getirmemesi nedeniyle alacaklının mahkemeden borcun tahsilini istemesidir.
Bu yazıda alacak davalarının hukuki dayanakları, çeşitleri, ispat araçları, faiz hesaplamaları, Yargıtay kararları ve uygulamadaki stratejik noktalar profesyonel avukat diliyle detaylı biçimde incelenecektir.
HUKUKİ DAYANAK
Alacak davaları, esasen Türk Borçlar Kanunu’nun 1. maddesi (sözleşmeden doğan borçlar) ve m.49 (haksız fiil kaynaklı borçlar) hükümlerine dayanır.
Ayrıca, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) ispat ve delil düzenlemeleri bu davalarda büyük önem taşır.
TBK m.112:
“Borcunu gereği gibi ifa etmeyen borçlu, bu yüzden alacaklının uğradığı zararı gidermekle yükümlüdür.”
Yargıtay 13. Hukuk Dairesi, 2020/3124 E. – 2021/2573 K. kararında,
“Alacak davalarında, davacı taraf borcun varlığını; davalı taraf ise borcun sona erdiğini veya ifa edildiğini ispatla yükümlüdür.”
şeklinde hüküm kurmuştur.
ALACAK DAVASININ KONUSU
Alacak davalarının konusu, genellikle para alacağı, mal teslimi, hizmet edimi veya tazminat talebidir.
Uygulamada en sık görülen türler şunlardır:
- Faturaya dayalı ticari alacaklar
- Kira alacakları
- Eser sözleşmesi bedeli (müteahhit–iş sahibi ilişkisi)
- Hizmet sözleşmesi kaynaklı ücret alacağı
- Tazminat alacakları (haksız fiil, sebepsiz zenginleşme, vb.)
ALACAK DAVASI TÜRLERİ
- Edim (ifaya zorlama) davaları:
Borçlunun para veya mal teslim etmesi istenir. - Tespit davaları:
Alacağın var olup olmadığının tespiti talep edilir.
(Örneğin, “Şu borcun varlığının tespitini istiyorum.”) - İtirazın iptali davaları:
İcra takibine itiraz eden borçluya karşı, takibin devamı amacıyla açılır. - Menfi tespit davaları:
Borçlu, aslında borçlu olmadığını ispat etmek için açar.
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 2019/1856 E. – 2020/2643 K. kararında,
“İtirazın iptali davası, alacağın varlığına ilişkin tespit ve tahsil davası niteliği taşır.”
demiştir.
GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
Alacak miktarına göre görevli mahkeme değişir:
- 2025 yılı itibarıyla para alacağı 150.000 TL’nin altındaysa görevli mahkeme Asliye Hukuk değil, Sulh Hukuk Mahkemesi olabilir.
- Ticari ilişkilerden doğuyorsa Asliye Ticaret Mahkemesi görevlidir.
Yetkili mahkeme kural olarak davalının yerleşim yeri mahkemesidir (HMK m.6).
Ancak sözleşmeden doğan borçlarda ifanın yapılacağı yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m.10).
DAVANIN AÇILMASI VE DİLEKÇE
Davacı, mahkemeye sunduğu dilekçede şu unsurları belirtmelidir:
- Taraf bilgileri
- Borcun kaynağı (sözleşme, fatura, haksız fiil vb.)
- Alacak miktarı
- Faiz türü ve başlangıç tarihi
- Deliller
İspat yükü davacıdadır. Ancak borçlunun borcu ödediğini iddia etmesi hâlinde ispat yükü ona geçer.
Yargıtay 13. HD, 2018/4258 E. – 2019/3162 K. kararında,
“Davacı, alacağın varlığını; davalı ise ödemenin yapıldığını ispatla yükümlüdür.”
demiştir.
İSPAT ARAÇLARI
Alacak davalarında en çok kullanılan deliller şunlardır:
- Yazılı sözleşme
- Fatura ve irsaliye kayıtları
- Banka dekontu veya EFT kayıtları
- Tanık beyanı (bazı hallerde)
- Uzman bilirkişi raporu
Yargıtay 19. HD, 2020/2571 E. – 2021/2748 K. kararında,
“Faturanın ticari defterlerle uyumlu olması, alacağın varlığına karine teşkil eder.”
şeklinde hüküm kurmuştur.
FAİZ VE TEMERRÜT
Alacak davalarında faiz talebi büyük önem taşır.
Türk hukukunda başlıca üç faiz türü vardır:
- Yasal faiz (TBK m.88): %9’dur (değişken olabilir).
- Ticari faiz (TTK m.8): Taraflar tacirse uygulanır.
- Temerrüt faizi: Borçlu temerrüde düştükten sonra başlar.
Faiz başlangıcı genellikle ihtarname tarihi veya dava tarihidir.
Yargıtay 19. HD, 2021/3256 E. – 2022/1349 K. kararında,
“Borçluya ihtarname gönderilmişse faiz temerrüt tarihinden; gönderilmemişse dava tarihinden itibaren işletilir.”
demiştir.
İCRA TAKİBİ VE ALACAK DAVASI ARASINDAKİ İLİŞKİ
Alacak davaları çoğu zaman icra takibinden sonra açılır.
Borçlu itiraz ederse, alacaklı itirazın iptali davası açarak icra takibini devam ettirebilir.
Dava sonunda alacaklı haklı çıkarsa, mahkeme %20 oranında icra inkâr tazminatına hükmedebilir.
Yargıtay 19. HD, 2020/1624 E. – 2021/1745 K. kararında;
“İtirazın iptali davasında davacı haklı çıkarsa, icra inkâr tazminatına hükmedilmesi zorunludur.”
demiştir.
DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Mahkeme, delilleri değerlendirirken HMK m.190 hükmü gereğince, iddia edilen olguların ispatı için en kuvvetli delili arar.
Bilirkişi incelemesi, özellikle ticari defterler, fatura uyuşmazlıkları ve faiz hesaplamalarında önemlidir.
ZAMANAŞIMI
Alacak davalarında zamanaşımı süresi, borcun türüne göre değişir:
- Genel zamanaşımı: 10 yıl (TBK m.146)
- Kira, hizmet, taşıma, komisyon gibi borçlarda: 5 yıl (TBK m.147)
- Ticari mal satışlarında: 2 yıl (TTK m.23/2)
Zamanaşımı süresi dolmuşsa, davalı bu durumu ilk cevap dilekçesinde ileri sürmelidir.
Yargıtay 13. HD, 2021/2471 E. – 2022/2156 K. kararında;
“Zamanaşımı defi niteliğinde olup, mahkemece re’sen dikkate alınmaz.”
demiştir.
YARGITAY KARARLARINDAN ÖRNEKLER
- Yargıtay 13. HD, 2020/3124 E. – 2021/2573 K.: “Alacak davalarında ispat yükü davacıya aittir.”
- Yargıtay 19. HD, 2020/2571 E. – 2021/2748 K.: “Fatura ve ticari defterler alacağın varlığına karinedir.”
- Yargıtay 19. HD, 2021/3256 E. – 2022/1349 K.: “Faiz temerrüt tarihinden itibaren işletilir.”
- Yargıtay 19. HD, 2020/1624 E. – 2021/1745 K.: “İtirazın iptali davasında alacaklı lehine icra inkâr tazminatı verilir.”
- Yargıtay 13. HD, 2021/2471 E. – 2022/2156 K.: “Zamanaşımı defi niteliğinde olup re’sen dikkate alınmaz.”
SIK SORULAN SORULAR
Alacak davası ne kadar sürer?
Genellikle 8–14 ay arasında sonuçlanır. Bilirkişi raporu veya delil yükü süreci uzatabilir.
Faiz istemesem dava açabilir miyim?
Evet, ancak faiz talep edilmezse mahkeme kendiliğinden faiz hükmedemez.
Borçlunun malı yoksa dava açmanın anlamı olur mu?
Evet. Mahkeme kararı kesinleşirse 10 yıl boyunca icra takibi yapılabilir.
Sözleşmem yok, sadece banka kayıtları var. Yeterli olur mu?
Evet, para transferi borcun varlığına güçlü karinedir.
Zamanaşımı dolmuşsa ne olur?
Davalı bunu ilk cevap dilekçesinde ileri sürerse, dava reddedilir.
SONUÇ VE HUKUK BÜROMUZUN YAKLAŞIMI
Alacak davaları, basit gibi görünse de ispat, faiz türü, zamanaşımı ve temerrüt konularında son derece teknik bilgi gerektirir.
Eksik belgeler, yanlış faiz talebi veya hatalı mahkeme seçimi davanın reddine yol açabilir.
Hukuk büromuz, ticari, kira, hizmet, eser ve tazminat alacaklarında;
- doğru delil stratejisini belirleyerek,
- faiz hesaplamalarını Yargıtay içtihatlarına göre optimize ederek,
- süreci hızlı ve etkili şekilde yürüterek
müvekkillerine kapsamlı danışmanlık ve temsil hizmeti sunmaktadır.
Alacaklarınızın tahsilinde profesyonel bir yaklaşım, yalnızca hakkınızı değil, zamanınızı da korur.
Ofisimiz, tüm alacak süreçlerinde müvekkillerinin yanında güçlü bir hukuk partneri olarak yer almaktadır.