GİRİŞ
Ticari hayatın en temel unsurlarından biri, mal veya hizmet satışına dayalı alacak ilişkileridir.
Bu ilişkilerde taraflar çoğu zaman yazılı sözleşme yapmadan, yalnızca fatura düzenleyerek işlem gerçekleştirirler.
Ancak bedelin ödenmemesi veya eksik ödenmesi hâlinde, alacaklı taraf hakkını faturaya dayalı alacak davası ile arayabilir.
Faturaya dayalı alacak davaları, hem Türk Borçlar Kanunu (TBK) hem de Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine dayanır ve ticari ispat kuralları açısından özel önem taşır.
Bu yazıda, faturaya dayalı alacak davalarının hukuki dayanakları, ispat yükü, deliller, faiz hesaplamaları, Yargıtay kararları ve uygulamada dikkat edilmesi gereken noktalar ayrıntılı biçimde incelenecektir.
HUKUKİ DAYANAK
Faturaya dayalı alacak davalarının temel hukuki dayanakları şunlardır:
- Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.21:
“Tacir, ticari işletmesiyle ilgili bir iş görürken düzenlediği faturayı diğer tarafa verir.
Faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde itiraz etmezse içeriğini kabul etmiş sayılır.”
- Türk Borçlar Kanunu (TBK) m.1 ve m.97:
Sözleşmenin kurulması ve borcun ifası hükümleri.
Bu maddeler gereği, fatura yalnızca bir belge değil, ispat aracı ve borç doğuran karine niteliği taşır.
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 2020/2418 E. – 2021/2183 K. kararında;
“Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, faturadaki borç miktarının kabul edildiği anlamına gelir.”
demiştir.
FATURANIN HUKUKİ NİTELİĞİ
Fatura, bir sözleşmenin varlığını kanıtlayan belge değildir; ancak mevcut bir sözleşmenin veya fiili ilişkinin varlığını ispat eden ticari vesikadır.
Faturaya itiraz edilmemesi hâlinde, alacağın varlığı lehine güçlü bir karine doğar.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, 2019/3187 E. – 2020/1653 K. kararında;
“Fatura, sözleşmenin yerine geçmez; ancak ticari teamül gereği kabul edilmemesi durumunda sekiz günlük sürede itiraz şarttır.”
denilmiştir.
DAVAYI KİMLER AÇABİLİR?
Faturaya dayalı alacak davasını, faturayı düzenleyen satıcı, hizmet sağlayıcısı veya yüklenici açabilir.
Davalı taraf genellikle alıcısı veya hizmetten yararlanan taraftır.
Eğer fatura, şirket adına düzenlenmişse, davacı veya davalı sıfatı tüzel kişiye aittir; şahıs temsilcileri sorumlu tutulmaz.
DAVANIN KONUSU
Bu davalarda talep edilen genellikle:
- Mal veya hizmet bedeli,
- Fatura tutarı,
- Faiz (yasal veya ticari),
- Gecikme zammı,
- Yargılama giderleridir.
GÖREVLİ VE YETKİLİ MAHKEME
Faturaya dayalı alacak davalarında görevli mahkeme:
- Taraflar tacirse → Asliye Ticaret Mahkemesi,
- Taraflardan biri tacir değilse → Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.
Yetkili mahkeme ise davalının yerleşim yeri veya borcun ifa yeri mahkemesidir (HMK m.6, 10).
Yargıtay 19. HD, 2020/1675 E. – 2021/1722 K. kararında;
“Ticari alacaklarda görev Asliye Ticaret Mahkemesine aittir; taraflardan biri tacir değilse Asliye Hukuk Mahkemesi yetkilidir.”
şeklinde hüküm kurmuştur.
DAVANIN ŞARTLARI
- Düzenlenmiş bir fatura olmalı,
- Faturanın karşı tarafa gönderildiği ispatlanmalı,
- Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemiş olmalı,
- Borcun ödenmemiş olması gerekir.
Bu şartlar sağlanırsa, fatura alacağın varlığını kuvvetli biçimde gösterir.
İSPAT VE DELİLLER
Faturaya dayalı alacak davalarında en önemli deliller şunlardır:
- Fatura nüshası
- Teslim irsaliyesi
- Kargo veya teslim belgesi
- Elektronik fatura sistem kayıtları (GİB onaylı)
- Banka ödeme dekontları
- Taraf ticari defterleri
- Yazışmalar (e-posta, WhatsApp, teklif formu vs.)
Yargıtay 19. HD, 2021/1823 E. – 2022/1498 K. kararında;
“Faturanın muhataba tebliği, elektronik sistem üzerinden veya teslim irsaliyesiyle ispat edilebilir.”
demiştir.
FATURAYA İTİRAZ
TTK m.21 gereği, fatura tebliğ edildikten sonra 8 gün içinde yazılı itiraz yapılmazsa, içeriği kabul edilmiş sayılır.
Bu itiraz, noter kanalıyla, e-posta yoluyla veya ticari yazışmayla yapılabilir.
Yargıtay 19. HD, 2020/2479 E. – 2021/2613 K. kararında;
“Süresinde itiraz edilmeyen fatura, tacir açısından kesin delil olmasa da güçlü karinedir; aksi, açık ve somut delillerle çürütülmelidir.”
demiştir.
FAİZ VE TEMERRÜT
Faturaya dayalı alacaklarda faiz, borçlunun temerrüde düştüğü tarihten itibaren işler.
Bu tarih, çoğu zaman fatura üzerinde belirtilen vade tarihidir.
Eğer vade belirtilmemişse, borçluya yapılan ilk ihtar tarihi temerrüt tarihi sayılır.
Yargıtay 19. HD, 2021/3342 E. – 2022/2372 K. kararında;
“Vadesiz faturada faiz, ihtarname tarihinden itibaren işletilmelidir.”
demiştir.
ZAMANAŞIMI
Faturaya dayalı alacaklarda zamanaşımı süresi, borcun türüne göre değişir:
- Ticari mal satışları: 5 yıl (TTK m.1477)
- Eser sözleşmesi (hizmet): 5 yıl
- Taşıma ve komisyon: 1 yıl
- Genel zamanaşımı: 10 yıl (TBK m.146)
Yargıtay 19. HD, 2020/1974 E. – 2021/1828 K. kararında;
“Faturaya dayalı alacaklarda zamanaşımı süresi, faturanın düzenlenme tarihinden itibaren işlemeye başlar.”
demiştir.
FATURAYA DAYALI İCRA TAKİBİ VE DAVA
Alacaklı, doğrudan icra takibi başlatabilir.
Borçlu itiraz ederse, alacaklı itirazın iptali davası veya itirazın kaldırılması yoluna gidebilir.
Dava sonucunda alacaklı haklı çıkarsa, icra inkâr tazminatına (%20) hükmedilebilir.
ELEKTRONİK FATURA (E-FATURA)
Günümüzde birçok ticari işlem e-fatura ile belgelenmektedir.
E-fatura, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu gereğince resmî belge niteliğindedir.
E-fatura sistemindeki kayıtlar, mahkeme nezdinde delil olarak kullanılabilir.
Yargıtay 19. HD, 2022/2153 E. – 2023/1871 K. kararında;
“E-fatura kayıtları, ticari defterler gibi resmi belge niteliğinde olup alacağın ispatında tek başına yeterli delildir.”
demiştir.
YARGITAY KARARLARINDAN ÖRNEKLER
- Yargıtay 19. HD, 2020/2418 E. – 2021/2183 K.: “Faturaya 8 gün içinde itiraz edilmemesi, içeriğin kabulü anlamına gelir.”
- Yargıtay 11. HD, 2019/3187 E. – 2020/1653 K.: “Fatura sözleşme yerine geçmez, ancak borcu ispat eder.”
- Yargıtay 19. HD, 2021/3342 E. – 2022/2372 K.: “Vadesiz faturada faiz, ihtar tarihinden itibaren işler.”
- Yargıtay 19. HD, 2021/1823 E. – 2022/1498 K.: “Faturanın tebliği, elektronik sistem kayıtlarıyla ispatlanabilir.”
- Yargıtay 19. HD, 2022/2153 E. – 2023/1871 K.: “E-fatura, alacağın ispatında resmi belge niteliğindedir.”
SIK SORULAN SORULAR
Fatura kesmek sözleşme yerine geçer mi?
Hayır. Ancak taraflar arasında fiili bir ticari ilişki varsa, fatura borcu ispatlar.
Faturaya itiraz süresi kaç gündür?
Sekiz gündür. Süresinde itiraz edilmezse fatura kabul edilmiş sayılır.
Elektronik faturaya da itiraz gerekir mi?
Evet, e-fatura da aynı şekilde sekiz gün içinde reddedilmelidir.
Faturada vade yoksa faiz nasıl hesaplanır?
İhtarname tarihinden itibaren yasal veya ticari faiz işletilir.
Zamanaşımı ne zaman başlar?
Fatura tarihinden itibaren işlemeye başlar.
SONUÇ VE HUKUK BÜROMUZUN YAKLAŞIMI
Faturaya dayalı alacak davaları, ticari hayatta sıklıkla karşılaşılan ancak teknik detayları nedeniyle çoğu zaman yanlış yürütülen davalardır.
Faturanın doğru düzenlenmemesi, tebliğ edilmemesi veya itiraz süresinin kaçırılması, hak kayıplarına neden olabilir.
Hukuk büromuz, ticari alacak ve fatura uyuşmazlıklarında;
- delil yönetimi,
- faiz ve zamanaşımı hesaplaması,
- ticari defter ve e-fatura incelemesi,
- itirazın iptali davaları
konularında profesyonel hukuki destek sunmaktadır.
Müvekkillerimizin ticari alacaklarını en kısa sürede ve tam tutarında tahsil edebilmesi için, hem icra takibi hem dava süreçlerinde Yargıtay içtihatlarına uygun stratejik bir yaklaşım izlemekteyiz.