Şehap Avukatlık & Arabuluculuk
İletişim
İcra ve İflas Hukuku

Tebliğ Edilmeyen Fatura İçin İcra Takibi Yapılabilir mi?

Yazar: Av. Serdar Şehap · Yayın: · Son güncelleme:

Ticari hayatta sık karşılaşılan bir durum: mal teslim edilmiş veya hizmet verilmiş, fatura düzenlenmiş, ancak fatura karşı tarafa hiç ulaştırılmamış ya da ulaştığı ispatlanamıyor. Alacak tahsil edilemeyince akla ilk gelen soru şu oluyor: Bu faturaya dayanarak icra takibi başlatabilir miyim?

Tebliğ edilmeyen faturaya dayanarak icra takibi yapılabilir mi?

Kısa cevap: Evet, yapılabilir. İlamsız icra takibi başlatmak için faturanın karşı tarafa tebliğ edilmiş olması şart değildir; hatta takip için herhangi bir belge sunma zorunluluğu dahi yoktur. Ancak faturanın tebliğ edilmemiş olması, borçlu itiraz ettiğinde alacaklının elini ciddi biçimde zayıflatır.

Bu ayrımı baştan netleştirmek gerekir. İlamsız icra takibi, alacağın varlığının önceden ispatlanmasını gerektirmez; icra dairesi alacağın gerçekten var olup olmadığını incelemez. Sorun takibin başlatılmasında değil, borçlu itiraz ettikten sonra takibin sürdürülmesinde ortaya çıkar.

Faturanın hukuki niteliği nedir?

Kısa cevap: Fatura, tek başına bir sözleşme veya borç senedi değildir. Taraflar arasında önceden kurulmuş bir hukuki ilişkinin (satış, hizmet, eser) bedelini gösteren, tek taraflı olarak düzenlenen ticari bir belgedir.

Türk Ticaret Kanunu m.21/1 uyarınca ticari işletmesi bağlamında bir mal satmış, üretmiş, bir iş görmüş veya bir menfaat sağlamış olan tacirden, diğer taraf kendisine bir fatura verilmesini isteyebilir. Yani fatura, var olan bir ilişkiyi belgelendirir; o ilişkiyi kendiliğinden yaratmaz.

Vergi hukuku yönünden ise Vergi Usul Kanunu m.231/5 uyarınca fatura, malın teslimi veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir. Aynı bent açıktır: “Bu süreler içerisinde düzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.” Bu, vergi mevzuatı bakımından sonuç doğuran bir kuraldır; alacağın özel hukuktaki varlığı ayrıca değerlendirilir.

Faturanın tebliği neden önemlidir?

Kısa cevap: Çünkü TTK m.21/2’deki “sekiz günlük itiraz” karinesi, ancak faturayı alan kişi bakımından işler. Fatura hiç ulaşmamışsa, itiraz süresi de başlamaz ve içeriğin kabul edildiği sonucuna varılamaz.

Maddenin lafzı bu noktada belirleyicidir: “Bir fatura alan kişi aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde, faturanın içeriği hakkında bir itirazda bulunmamışsa bu içeriği kabul etmiş sayılır.”

Buradaki kabul karinesi, alacaklı için önemli bir kolaylıktır: fatura tebliğ edilmiş ve sekiz gün içinde itiraz edilmemişse, faturanın içeriği (miktar, birim fiyat, mal veya hizmetin niteliği) kabul edilmiş sayılır. Fatura hiç tebliğ edilmemişse bu avantaj doğmaz ve alacaklı, ilişkinin varlığını ve kapsamını baştan sona kendi delilleriyle ortaya koymak zorunda kalır.

Karinenin sınırı

Fatura tebliğ edilmiş ve itiraz edilmemiş olsa bile, bu durum alacağın tümüyle ispatlandığı anlamına gelmez. Kabul karinesi faturanın içeriğine ilişkindir; taraflar arasında böyle bir hukuki ilişkinin hiç kurulmadığı savunması ayrıca ileri sürülebilir. Bu nedenle fatura, tek başına değil, dayandığı ilişkiyi gösteren diğer belgelerle birlikte değerlendirilir.

Faturaya dayalı ilamsız icra takibi nasıl işler?

Kısa cevap: Alacaklı icra dairesine takip talebinde bulunur, borçluya ödeme emri tebliğ edilir. Borçlu itiraz etmezse takip kesinleşir ve haciz aşamasına geçilir; itiraz ederse takip kendiliğinden durur.

Sürecin ana hatları:

İİK m.62/4 uyarınca borcun bir kısmına itiraz eden borçlunun, itiraz ettiği kısmın cihetini ve miktarını açıkça göstermesi gerekir; aksi hâlde itiraz edilmemiş sayılır.

İtiraz edilirse alacaklı ne yapabilir?

Kısa cevap: İki yol vardır: icra mahkemesinde itirazın kaldırılması veya genel mahkemede itirazın iptali davası. Fatura, itirazın kaldırılması yolu için yeterli bir belge değildir; bu nedenle faturaya dayalı takiplerde uygulamada itirazın iptali davası gündeme gelir.

Bu, faturaya dayalı takiplerin en kritik noktasıdır ve çoğu zaman gözden kaçar.

Neden itirazın kaldırılması yolu kapalıdır?

İİK m.68/1, itirazın kesin olarak kaldırılmasını isteyebilmek için takibin belirli belgelere dayanmasını arar: imzası ikrar edilmiş veya noterlikçe tasdik edilmiş bir borç ikrarını içeren senet yahut resmî dairelerin veya yetkili makamların yetkileri dahilinde ve usulüne göre verdikleri bir makbuz veya belge.

Fatura, tek taraflı olarak düzenlenen ve borçlunun imzasını taşımayan bir belgedir; bu sayıma girmez. Dolayısıyla yalnızca faturaya dayanan alacaklı, icra mahkemesinden itirazın kaldırılmasını isteyemez.

İtirazın iptali davası

Kısa cevap: İİK m.67 uyarınca takip talebine itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliği tarihinden itibaren bir sene içinde mahkemeye başvurarak, genel hükümler dairesinde alacağının varlığını ispat suretiyle itirazın iptalini dava edebilir.

Bu davada alacaklı, artık takip hukukunun kolaylıklarından değil, genel ispat kurallarından yararlanır: alacağın varlığını, kapsamını ve muaccel olduğunu ortaya koymak zorundadır.

Bir aylık değil, bir yıllık bu süre hak düşürücü niteliktedir. Kaçırılması hâlinde takip düşer; ancak İİK m.67/5 uyarınca alacaklının genel hükümler dairesinde alacağını dava etme hakkı saklı kalır.

Alacaklı hangi delilleri sunmalıdır?

Kısa cevap: Fatura tek başına yeterli değildir. Faturanın dayandığı hukuki ilişkiyi ve edimin yerine getirildiğini gösteren belgelerin bir bütün hâlinde sunulması gerekir.

Uygulamada belirleyici olan başlıca deliller:

e-Fatura ve e-Arşiv faturalarında tebliğ

e-Fatura uygulamasında fatura, sistem üzerinden muhatabın kutusuna iletilir ve bu iletim kayıt altına alınır. Bu kayıtlar, faturanın muhataba ulaştığını göstermesi bakımından değerlidir. e-Arşiv faturalarında ise iletim yöntemi değişebildiğinden (e-posta, kâğıt çıktı vb.), muhataba ulaştığının ayrıca ortaya konması gerekebilir. Somut olayda hangi kaydın ne ifade ettiği ayrıca incelenmelidir.

Ticari defterlerin önemi nedir?

Kısa cevap: Usulüne uygun tutulmuş ticari defterler, sahibi lehine delil olabilir. Ancak bunun için kanunun aradığı şartların eksiksiz sağlanmış olması gerekir; onayları eksik defterler ise sahibi aleyhine delil oluşturur.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.222 bu konuyu ayrıntılı düzenler:

Pratik sonuç: defter ve belge düzeni, faturaya dayalı uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce kontrol edilmesi gereken ilk konulardan biridir.

Cari hesap ilişkisi varsa durum değişir mi?

Kısa cevap: Evet, önemli ölçüde değişir. Cari hesap ilişkisinde taraflar tek tek alacakları istemekten karşılıklı olarak vazgeçmiş olduklarından, talep edilebilecek olan tek tek faturalar değil, hesabın kesilmesinden sonra çıkan bakiyedir.

TTK m.89/1 cari hesap sözleşmesini şöyle tanımlar: iki kişinin herhangi bir hukuki sebep veya ilişkiden doğan alacaklarını teker teker ve ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç şekline çevirerek, hesabın kesilmesinden sonra çıkacak artan tutarı isteyebileceklerine ilişkin sözleşme.

Önemli bir şekil şartı vardır: TTK m.89/2 uyarınca bu sözleşme yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz. Uygulamada “aramızda cari hesap vardı” savunması sık yapılır; bu savunmanın hukuken sonuç doğurması yazılı bir cari hesap sözleşmesinin varlığına bağlıdır.

Cari hesap ilişkisi geçerli biçimde kurulmuşsa, tek bir faturaya dayanarak takip yapılması yerinde olmayabilir. Bu nedenle takip başlatılmadan önce taraflar arasındaki ilişkinin niteliği belirlenmelidir.

İcra inkâr tazminatı hangi şartlarda gündeme gelir?

Kısa cevap: İİK m.67/2 uyarınca itirazın iptali davasında borçlunun itirazının haksızlığına karar verilirse borçlu, takipte haksız ve kötü niyetli görülürse alacaklı, diğer tarafın talebi üzerine reddedilen veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere uygun bir tazminata mahkûm edilir.

Dikkat edilmesi gereken noktalar:

Alacağın varlığı tartışmalıyken alelacele takip başlatmak, bu nedenle alacaklı bakımından da risk taşır.

Zamanaşımı süresi nedir?

Kısa cevap: Tek bir süre yoktur; süre alacağın niteliğine göre belirlenir. Kural, Türk Borçlar Kanunu m.146 uyarınca on yıllık zamanaşımıdır. TBK m.147’de sayılan hâllerde ise süre beş yıldır.

TBK m.146 açıktır: “Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.” TBK m.147 ise beş yıllık süreye tabi alacakları sayar — bunlar arasında kira bedelleri ve ücret gibi dönemsel edimler, küçük sanat işlerinden ve küçük çapta perakende satışlardan doğan alacaklar ile eser sözleşmesinden doğan alacaklar yer alır.

Bu nedenle “faturaya dayalı alacaklarda zamanaşımı beş yıldır” şeklindeki genellemeler doğru değildir. Somut ilişkinin hangi sözleşme tipine girdiği belirlenmeden süre hesaplanamaz.

Sık yapılan hatalar

Somut olay örnekleri

Aşağıdaki örnekler yalnızca hukuki çerçeveyi göstermek amacıyla kurgulanmıştır; gerçek dosyalara ait değildir ve sonuç taahhüdü içermez.

Örnek 1 — Fatura gönderilmemiş, ancak teslim belgelenmiş

Mal teslim edilmiş, irsaliye alıcı tarafından imzalanmış, ancak fatura hiç gönderilmemiştir. TTK m.21/2 karinesi doğmaz; ancak imzalı irsaliye ve teslim kayıtları, ilişkinin ve edimin ispatı bakımından kullanılabilir. Faturanın gönderilmemiş olması alacağı kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Örnek 2 — Fatura tebliğ edilmiş, sekiz gün içinde itiraz edilmemiş

Fatura tebliğ edilmiş ve süresinde itiraz edilmemişse, faturanın içeriği bakımından kabul karinesi gündeme gelir. Buna karşılık borçlu, taraflar arasında böyle bir ilişkinin hiç kurulmadığını ayrıca ileri sürebilir.

Örnek 3 — Kısmi ödeme yapılmış

Borçlu fatura tutarının bir kısmını banka yoluyla ödemişse, bu ödeme ilişkinin varlığına dair önemli bir gösterge olabilir. Kalan kısım için başlatılacak takipte bu kayıt öne çıkar.

Sık sorulan sorular

Tebliğ edilmeyen faturaya dayanarak icra takibi yapılabilir mi?

Yapılabilir. İlamsız icra takibi başlatmak için faturanın tebliği veya herhangi bir belge sunulması şart değildir. Ancak borçlu itiraz ederse, faturanın tebliğ edilmemiş olması TTK m.21/2’deki kabul karinesinden yararlanmayı engeller.

Faturanın tebliğ edilmemesi alacağın varlığını ortadan kaldırır mı?

Hayır. Alacak, altındaki hukuki ilişkiden doğar; fatura o ilişkiyi belgelendiren bir araçtır. Tebliğ edilmemesi ispatı zorlaştırır, alacağı yok etmez.

Fatura tek başına alacağın ispatı için yeterli midir?

Kural olarak yeterli değildir. Faturanın dayandığı sözleşme, teslim veya hizmet ilişkisi ile ödeme kayıtlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmezse ne olur?

TTK m.21/2 uyarınca faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmemişse bu içeriği kabul etmiş sayılır. Karine, faturanın içeriğine ilişkindir.

Ödeme emrine kaç gün içinde itiraz edilir?

İİK m.62 uyarınca ödeme emrinin tebliği tarihinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edilmelidir.

İtirazın iptali davası ne kadar sürede açılmalıdır?

İİK m.67 uyarınca itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir sene içinde. Bu süre kaçırılırsa takip düşer; genel hükümlere göre dava açma hakkı saklı kalır.

Faturaya dayanarak itirazın kaldırılması istenebilir mi?

Hayır. Fatura, İİK m.68/1’de sayılan belgeler arasında yer almaz. Bu yola başvurulması hâlinde talep reddedilir ve karşı tarafın talebi üzerine alacaklı aleyhine tazminata hükmedilebilir.

İcra inkâr tazminatı ne kadardır?

İİK m.67/2 uyarınca reddedilen veya hükmolunan meblağın yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere, mahkemece belirlenecek uygun bir tazminattır ve karşı tarafın talebi üzerine hükmedilir.

Faturaya dayalı alacaklarda zamanaşımı beş yıl mıdır?

Her zaman değil. Kural, TBK m.146 uyarınca on yıldır; beş yıllık süre TBK m.147’de sayılan hâllere özgüdür. Süre, somut ilişkinin niteliğine göre belirlenir.

Hukuki değerlendirme

Bu tür uyuşmazlıklarda faturanın yanında sözleşme, teslim belgesi, banka hareketleri, ticari defterler ve taraflar arasındaki yazışmaların birlikte değerlendirilmesi gerekebilir. Takip başlatmadan önce hangi delillerin mevcut olduğunun ve alacağın hangi sözleşme tipine dayandığının belirlenmesi, hem yolun doğru seçilmesi hem de tazminat riskinin öngörülmesi bakımından önemlidir.

Faturaya dayalı alacak veya icra takibi konusunda hukuki değerlendirme için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

İlgili yazılar

Resmî Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Her hukuki uyuşmazlık somut olayın özelliklerine göre farklılık gösterebilir.